نه گفتن را یاد بگیرید

یکی از نشانه‌های داشتن اعتماد به نفس این است که در صورت لزوم درخواست دیگران را رد کنید. مهارت نه گفتن ازجمله مهارت‌های بسیار پراهمیت است و متاسفانه درصد زیادی از مردم در کل دنیا هرگز این قابلیت را در خود پرورش نمی‌دهند. در حالی که اگر بدانند مهارت نه گفتن چیست، به افرادی قردرتمند، وقت‌شناس و موفق تبدیل می‌شوند. در این مطلب تکنیک‌های نه گفتن را برای کودکان، دانش‌آموزان، جلسات مذاکره و دیگر موقعیت‌ها آموزش می‌دهیم و در نهایت بهترین کتاب‌های این حوزه را معرفی می‌کنیم.

مهارت نه گفتن چیست؟

اگر کسی از شما درخواستی داشته باشد و شما با توجه به شرایط و برنامه‌های خودتان به طرف مقابل بگویید: «نه» یعنی می‌دانید که مهارت نه گفتن چیست و از آن در مواقع لزوم استفاده می‌کنید تا مشکلی برای رسیدن به هدف‌هایتان نداشته باشید.

بسیاری از مردم برای «نه گفتن» به دیگران مشکل دارند و نمی‌توانند بدون احساس گناه این کار را انجام دهند. وقتی کسی از آن‌ها خواهشی می‌کند هرگز او را رد نمی‌کنند و حتی اگر با دردسر مواجه شوند باز هم آن خدمت را انجام می‌دهند. اما از آنجایی که هر کاری بهایی دارد بهای پذیرش آن خواهش این است که شخص از برنامه خود عقب می‌ماند و در مدیریت زمان روزانه خود با مشکلات جدی مواجه می‌شود. به این ترتیب همواره در انجام امور خودش دچار مشکل می‌شود و نمی‌تواند هیچ بهانه‌ای بیاورد زیرا این ضعف خود اوست که نمی‌داند مهارت نه گفتن چیست.

اگر توان انجام کاری را دارید به این معنا نیست که باید حتما آن کار را انجام دهید. به‌طور مثال شما از حیوانات خانگی خوشتان می‌آید و دوستتان از یک طوطی نگهداری می‌کند. او در روزهای تعطیل سال که همه در فکر تفریح و استراحت هستند از شما می‌خواهد که از این طوطی مراقبت کنید تا او با خیال راحت به مسافرت برود. در این حالت اگر این خواهش را بپذیرید در روزهای تعطیل به‌شدت محدود می‌شوید و نمی‌توانید به کارهای دلخواهتان برسید. ولی با نپذیرفتن این خواهش، خود را از محدودیت‌های بی‌مورد رها می‌کنید.

توانایی نه گفتن

اما نه گفتن همواره کار راحتی نیست. برای رد درخواست دیگران باید لحن بسیار مودبانه داشته باشید و برای نه گفتن با آن‌ها پرخاش نکنید. زیرا هیچ کس از نه شنیدن خوشش نمی‌آید و اگر لحن مناسبی نداشته باشید در مهارت های برقراری ارتباط خود دچار مشکل می‌شوید. همچنین تلاش کنید که بعد از استفاده از مهارت زندگی نه گفتن دچار عذاب وجدان نشوید. این حق شما است که بدون احساس گناه فعالیت‌های دلخواهتان را انتخاب کنید. یادتان باشد که دیگران نباید انتخاب‌های شما را محدود کنند. در ادامه روش‌های تقویت مهارت نه گفتن را بیشتر می‌آموزیم.

چطور بدون احساس گناه نه بگوییم؟

نه گفتن در عین سادگی برای بسیاری از ما کار سختی است. از این رو برای آن‌که بهتر دریابید که مهارت نه گفتن چیست برخی از تکنیک‌های کاربردی برای تقویت آن را مرور می‌کنیم. اگر شما نیز ازجمله افرادی هستید که در برابر درخواست‌های مکرر دیگران مقاومتی ندارید، این متدها برای شما کاربرد زیادی خواهند داشت.

به خودتان اجازه نه گفتن بدهید

بعضی افراد توقع دارند که همواره درخواست‌هایشان پذیرفته شوند اما شما مجبور به پذیرش این انتظارشان نیستید و واقعا حق دارید که به آن‌ها جواب رد بدهید. ممکن است در ابتدای یادگیری این مهارت، نه گفتن برایتان دشوار باشد اما به‌مرور عادت می‌کنید. همین که این حق را برای خود قائل باشید عزت نفس زیادی پیدا می‌کنید و حتی در حین قبول درخواست‌ها نیز احساس بهتری نسبت به خود دارید زیرا این پذیرش از سر ناچاری نبوده است بلکه خودتان انتخاب کردید که این لطف را انجام دهید.

حد و مرز تعیین کنید

اگر علتی برای رد درخواست دیگران داشته باشید راحت تر نه می‌گویید. البته الزامی برای داشتن دلیل وجود ندارد. علت نه گفتن شما می‌تواند ساده باشد. مثلا با عدم پذیرش درخواست طرف مقابل می‌خواهید حد و مرز خودتان را نشان دهید و این پیام را منتقل کنید که باید حتی به ساده‌ترین مسائل مربوط به شما اهمیت دهد. برای تعیین منطقی این حد و مرزها، نکات زیر را در نظر بگیرید.

دریابید که انجام چه کارهایی برایتان امکان‌پذیر است و چه کاری را با لذت انجام می‌دهید. در این حالت با علم به این‌که مهارت نه گفتن چیست حد و مرزهای خود را به دیگران تفهیم کنید. به‌طور مثال دو روز در پایان هفته دارید و می‌خواهید برای سفری کوتاه برنامه‌ریزی کنید. در این بین یک از اقوام تماس می‌گیرد تا برای چند روز به خانه شما بیاید. مسلما می‌توانید این چند روز را از آن‌ها پذیرایی کنید اما ترجیح می‌دهید همچنان به سفر بروید. بنابراین در این حالت به او جواب منفی می‌دهید تا بابت ناتوانی خود در نه گفتن آسیب نبینید.

مثال دیگر این است که شما کنکور دارید و فقط یک روز در هفته را به تفریح می‌پردازید. در این موقعیت درخواست دوستان را برای تفریح اضافه‌تر رد می‌کنید تا به قوانین تعریف شده خودتان پایبند باشید.

همچنین می‌توانید از مهارت نه گفتن برای مدیریت مالی شخصی استفاده کنید. به‌طور مثال فروشنده‌ای اصرار به خرید محصولی کرد و شما با وجود خواستن آن کالا درخواستش را رد می‌کنید تا جلوی هزینه‌های اضافه ماهانه خود را بگیرید.

مراقب تکنیک های متقاعد سازی باشید

معمولا افراد جواب منفی شما را نمی‌پذیرند و سعی می‌کنند که با استفاده از تکنیک های متقاعد سازی نظرتان را تغییر دهند. آن‌ها معمولا از ترفندهای مشترکی استفاده می‌کنند که در پایین به آن‌ها اشاره می‌کنیم.

تکنیک احساس گناه

یکی از تکنیک‌ها این است که برای رد درخواستشان به شما احساس گناه بدهند. به یاد داشته باشید که چون دوستی برایتان کاری کرده است شما به او بدهکار نیستید زیرا در دوستی به میزان لطف یکدیگر امتیاز نمی‌دهند و هرکس با توجه به شرایط برای دیگری کارهایی انجام می‌دهد. اگر پس از کوچک‌ترین لطفی از شما انتظار داشتند و منت محبت‌های پیشین را بر سرتان گذاشتند این افراد دوستان واقعی شما نیستند و فقط به دنبال منافع خود می‌گردند.

تکنیک تکرار درخواست

تکنیک بعدی آن‌ها این است که درخواستشان را بیش از یک بار بیان می‌کنند تا شاید با تکرار آن، شما را مجاب به پذیرش خواسته خود کنند. در این حالت امکان دارد به جای تقاضای لطف بزرگ، درخواست کوچک‌تری را مطرح کنند تا لااقل آن را بپذیرید. در این حالت فراموش نکنید که با توجه به حدود و اولویت‌هایتان همچنان باید از مهارت نه گفتن استفاده کنید و در برابر خواسته‌های کوچک‌تر نیز تسلیم نشوید. به یاد داشته باشید که تمامی این تکنیک‌ها برای مواقعی صدق می‌کنند که به انجام کاری راضی نیستید و برنامه دیگری برای خود ترتیب داده‌اید.

تکنیک مقایسه

روش بعدی آن‌ها مقایسه شما با دیگران است. به‌طور مثال می‌گویند که پیش از شما با شخص دیگری مطرح کردند و او پذیرفته است. در این حالت توضیح دهید که همه یکسان نیستند و این حق را دارید که درخواست آن‌ها را نپذیرید.

نه گفتن را تمرین کنید

شاید به نظرتان عجیب باشد اما نه گفتن نیز یک مهارت قابل تمرین است و برای درک بهتر این‌که مهارت نه گفتن چیست باید روزانه آن را در تنهایی خود تمرین کنید. در این حالت روبه‌روی آینه بایستید و با مرور درخواست‌های فرضی و رعایت ادب به شخص درون آینه «نه» بگویید. این تمرین به شما کمک می‌کند که در موقعیت‌های واقعی ارتباط موثرتری داشته باشید و بدون استرس به درخواست‌های بقیه پاسخ منفی بدهید.

بسیاری از افراد وقتی در شرایط پرتنشی قرار می‌گیرند توانایی نه گفتن را ندارند و ناخودآگاه پاسخ مثبت می‌دهند که این پاسخ مثبت بعدها برایشان پشیمانی زیادی به دنبال دارد. تمرین‌های ساده روزانه این‌چنین به شما در مدیریت استرس در این شرایط کمک می‌کند.

پاسخ دادن را به تعویق بیندازید

افراد توقع دارند که شما در لحظه به آن‌ها پاسخ مثبت بدهید و اگر تاکنون این عادت را داشته‌اید احتمالا به صورت خودکار جواب بله می‌دهید. برای این‌که بدانید مهارت نه گفتن چیست و در این امر قوی شوید باید برای پاسخگویی کمی زمان بخرید. مثلا بگویید: «باید راجع به این موضوع فکر کنم.» یا «می‌توانم بعدا جواب دهم؟ خوشحال می‌شوم کمک کنم اما باید کمی برنامه‌هایم را بررسی کنم.»

وقتی این فرصت را برای خود مهیا می‌کنید اندیشیدن به جنبه‌های مختلف موضوع برایتان راحت‌تر می‌شود. در این حالت اگر موافق درخواست شخص نبودید به راحتی جواب منفی می‌دهید. به‌طور مثال یکی از همکارانتان، پروژه خود را به علت شروع پروژه‌ای دیگر نیمه‌کاره رها کرده است و از شما برای تکمیل آن کمک می‌خواهد. در این حالت به او این‌طور پاسخ دهید: «اجازه بدهید برنامه روزانه‌ام را بررسی کنم تا جواب دهم.». سپس اگر در جدول مدیریت زمان خود فرصت خالی نداشتد آگاهانه خواهش او را رد کنید.

با جمله‌های مودبانه شروع کنید

وقتی با استفاده از قدرت تصمیم گیری به این نتیجه می‌رسید که درخواستی را رد کنید حتما از لحنی مودبانه و آرام استفاده کنید. همین که پاسخ منفی به کسی می‌دهید به اندازه کافی ناراحت‌کننده است. بنابراین با لحن تند خود شرایط را بدتر نکنید و اجازه دهید ذهن شخص نسبت به شما مثبت باقی بماند. برای درک بهتر این تمرین مثال زیر را در نظر بگیرید.

دوستی برای کمک به انجام پروژه درسی خود کمک گرفته است و شما لازم است که پاسخ منفی به او بدهید: «خیلی دوست داشتم کمک کنم. می‌دانم که روی پروژه حساس هستی و این درخواست نشان می‌دهد که به نوع کار من اعتماد داری. اما متاسفانه همزمان با پروژه تو، زمان امتحان‌های من فرارسیده است و باید خودم را برای آن‌ها آماده کنم.».

به صورت شفاف نه بگویید

با گفتن چند جمله محبت‌آمیز می‌توانید به درخواست دیگران پاسخ منفی بدهید. پاسخ خود را در لفافه نگویید و اجازه دهید که طرف مقابل به‌طور واضح از تصمیم شما آگاه شود. مثلا در برابر دعوت دوستان توضیح دهید که این هفته را با برنامه‌های دیگری از قبل پر کرده‌اید و شرایط حضور در جمع آن‌ها را ندارید.

از طرف مقابل تشکر و قدردانی کنید

قصد شما این است که بدون از بین بردن روابط، درخواست دیگران را نپذیرید و از طرفی نمی‌خواهید که بی‌ادب و عصبی به نظر برسید. بنابراین در حین استفاده از مهارت نه گفتن از طرف مقابل بابت این خواسته و اعتمادش به شما تشکر و قدردانی کنید. همچنین برای او آرزوی موفقیت کنید. به‌طور مثال در سال کنکور، فرصتی برای یادگیری موسیقی ندارید و دوست صمیمی شما پیشنهاد شرکت در کلاس پیانو را می‌دهد. در این حالت مودبانه توضیح دهید که فرصت این کار را ندارید و تشکر کنید که به شما این پیشنهاد را داده است. در نهایت نیز برای موفقیت او در این زمینه هنری آرزوی موفقیت کنید.

 علت نه نگفتن‌ها را بیابید

اکنون که برای پرورش مهارت نه گفتن تلاش می‌کنید یعنی این کار برای شما دشوار است. برای این که بهتر درک کنید مهارت نه گفتن چیست ابتدا باید علت ضعف خود در این زمینه را بیابید. به این بیندیشید که چه عواملی مانع از احساس راحتی شما می‌شوند و اجازه نمی‌دهند که درخواست بقیه را رد کنید. در زیر به برخی از علت‌های متداول بروز این ضعف اشاه کرده‌ایم.

ممکن است جزو افراد بسیار مهربان باشید و نخواهید که نه گفتن خود بقیه را ناراحت کنید.
امکان دارد از عصبانی کردن و از دست دادن دیگران بترسید و فکر کنید که با نه گفتن شما، دیگر دوستتان نخواهند داشت.
احتمال دارد که از برخورد دیگران دوری کنید و کوچک‌ترین برخورد از جانب آن‌ها شما را دچار استرس کند. در این حالت ترجیح می‌دهید که از بروز مشکلات این چنینی دور بمانید.

دانستن این علت‌ها به شما کمک می‌کند که بر ضعف‌های دیگر خود غلبه کنید. به‌طور مثال مهم‌ترین عامل مشترک در موارد بالا مسئله استرس و کمبود عزت نفس است. ترس از تنهایی و نداشتن دوست یعنی به اندزه کافی برای خود ارزش قائل نیستید و عزت نفس پایینی دارید. در صورتی که این قبیل مشکلات را در درون خودتان رفع کنید چه بسا که علاوه بر تقویت مهارت نه گفتن، به خودشکوفایی برسید.

نه گفتن دلیل نمی‌خواهد

برخی افراد فکر می‌کنند که برای نه گفتن باید حتما دلیل قانع کننده‌ای داشته باشند. در حالی که این طرز تفکر اشتباه است. اگر تمایلی به انجام کار خاصی ندارید لزومی ندارد که به دنبال دلیل موجه بگردید. شما این اختیار را دارید که چیزی را بخواهید یا نخواهید و اجبار دیگران نباید تاثیری در تصمیم نهایی شما بگذارد. در تمرین مهارت نه گفتن، وقتی به‌دنبال علت موجهی می‌گردید این نکته را به یاد بیاورید و بدون آزار خود پیشنهاد دیگران را رد کنید.

به‌طور مثال اگر دوستی از شما خواست که با او به کنسرت بروید و شما صدای آن خواننده را دوست نداشتید خیلی راحت بگویید: «نه، ممنون. من به این خواننده و آهنگ‌هایش علاقه‌ای ندارم.».

یا به‌طور مثال اگر کسی از شما خواست که با او بیرون بروید، حتی بدون عنوان کردن دلیل قانع کننده می‌توانید این درخواست را رد کنید و پاسخ بدهید: «امروز اصلا حس بیرون رفتن ندارم. ممنون که پیشنهاد دادی اما ترجیح می‌دهم یک روز دیگر با تو همراه شوم.».

اهمیت نه گفتن

به‌طور مثال در حین مذاکره با یکی از شرکت‌ها درمی‌یابید که درخواست‌های آن‌ها بیش از حد معمول است. اما از نظر همکاران دیگر این طور نیست. لزومی ندارد که مانند بقیه فکر کنید. شما می‌توانید مذاکره را طوری پیش ببرید که امتیاز کمتری بدهید و به این ترتیب به مرزهای ذهنی خود پایبند بمانید. مثال دیگر این است که شما برای رفتن به مهمانی‌های مختلف برای خود حد و مرزهایی تعیین کرده‌اید که دیگران آن مرزها را ندارند. هیچ مشکلی نیست اگر انتخاب کنید که به مهمانی خاصی نروید. این انتخاب شما است و با نرفتن به آن محفل نشان می‌دهید که می‌دانید مهارت نه گفتن چیست.

جمع بندی

مهارت نه گفتن ازجمله توانایی‌هایی است که افراد می در جامعه آن را در خود پرورش داده‌اند. از این رو، در این مطلب توضیح دادیم که مهارت نه گفتن چیست. یادگیری و استفاده به‌موقع از این مهارت باعث پیشرفت شما در زمینه‌های مختلف می‌شود و می‌توانید روی اهداف زندگی خود متمرکز باقی بمانید. در بالا به بهترین آثار موجود فعلی درباره مهارت نه گفتن اشاره کرده‌ایم. در کنار دوره‌ها و تکنیک‌های مربوط به این توانایی، می‌توانید این آثار را نیز مطالعه کنید و با اعتماد به نفس کامل در موقعیت‌های مختلف مطابق اولویت‌هایتان به درخواست‌های دیگران پاسخ منفی بدهید.

سوالات متداول
در ادامه برخی از سوالات متداول را پاسخ می‌دهیم تا به‌طور خلاصه دریابید که مهارت نه گفتن چیست.

آیا باید مهارت نه گفتن را بیاموزیم؟
مهارت نه گفتن یکی از قابلیت‌های بسیار پراهمیت است که باید آن را در خود پرورش دهید تا به موفقیت برسید. در غیر این صورت همواره درگیر انجام درخواست‌های دیگران خواهید بود.

به چه درخواست‌هایی نه بگوییم؟
بسته به اولویت‌های زندگی درخواست‌هایی را رد کنید که نیاز به وقت و انرژی زیادی دارند و شما را به طور کلی از اهدافتان دور می‌کنند.